بحران ملی آلودگی منابع آب و سیاستهای دولت برای مقابله با بحران

بحران ملی آلودگی منابع آب و سیاستهای دولت برای مقابله با بحران

بحران ملی آلودگی منابع آب و سیاستهای دولت برای مقابله با بحران

فرمت فایل : doc

حجم : 190

صفحات : 170

گروه : پژوهش ها

توضیحات محصول :

بحران ملی آلودگی منابع آب و سیاستهای دولت برای مقابله با بحران

مقدمه

مسأله­ی آلودگی یكی از مهمترین و حادترین مسائل ناشی از تمدن انسانی در جهان امروز به شمار
می­رود؛ چرا كه از اعماق چند هزار متری زمین گرفته تا معادن، آبهای تحت الارضی، بیوسفر، تروپوسفر و حتی در داخل هواپیماهای بلند پرواز و جو خارجی زمین، چرخه و سیستم حیات را مورد تهدید قرار داده­است. مولكول آلاینده­ای كه امروزه از كارخانه یا منبع آلوده كننده­ی دیگری مثلاَ در اروپا، وارد محیط می­شود، اگر تجزیه نشود یا تغییر شكل ندهد، احتمالاَ بعد از چندی می­تواند در
ریه­ی انسانهایی كه در قلب جنگلهای آفریقا یا دشتهای وسیع آسیا زندگی می­كنند وارد شود.

آلودگی برای افراد مختلف مفهوم و معنی متفاوتی دارد. مردم معمولی ممكن است تحریك چشم ناشی از یك گاز یا آب­آلوده را آلودگی به حساب آورند. برای كشاورزی كه یك عامل به گیاهان یا حیواناتش آسیب می­رساند آلودگی محسوب می­شود؛ اما هرگاه بخواهیم تعریف جامع و كلی و در عین حال ساده و همه فهمی برای آلودگی محیط زیست در نظر بگیریم چنین می­توان گفت كه آلودگی محیط عبارت است از «وجود یك یا چند ماده­ی آلوده كنند در محیط زیست به مقدار و مدتی كه كیفیت یا چرخه­ی طبیعی را به­طوری كه مضر به حال انسان یا حیوان، گیاه و یا آثار و ابنیه باشد، تغییر دهد. به بیان ساده­تر هرگاه ماده یا موادی بیگانه با غلظتی خاص وارد عناصر محیطی شوند و تعادل طبیعی آنها را بر هم بزنند صحبت از آلودگی می­شود.»

اینکه جهان کنونی با بحران محیط زیست روبه­رو است، مسئله­ی تازه­ای نیست که اینجا از آن صحبت شود. کتابها و مقاله­های بسیاری روزانه در سراسر جهان منتشر می­شود که هشدار دهنده­ی این مسئله است. در کشور ما هم تا کنون کتابهای زیادی منتشر شده، مقاله­های زیادی منتشر شده و روزنامه­ها و نشریات بارها و بارها به این نکته­ی مهم پرداخته­اند که تکرار آن اینجا ضرورتی ندارد و از موضوع بحث دور است. چیزی که حائز اهمیت است و کارشناسی تخصصی می­طلبد این است که به طور ویژه در ایران برای مقابله با این آلودگیها چه اقداماتی شده است؟ سازمانهای متولی محیط زیست تا
چه اندازه توانسته­اند در این راستا موفق عمل کنند و باری از آلودگی روزافزون محیط زیست ایران را بردارند؟ آن هم در کشوری که با بحران محیط زیست روبه­رو است و این را همه می­دانند؛ حتی عموم مردم، هرچندکه این مطلب را ابتدایی درک کرده باشند؛ چه اینکه مردم ایران هر روز شاهد آلودگیهای بسیاری هستند؛ از آلودگی هوای شهرها گرفته تا طعم بد آبی که استفاده می­شود. طراوت جنگلها و رودخانه­ها و دریاهای زیبای ایران از بین رفته و مردم به طور فزاینده­ای با این بحران روبه­رو هستند و شاید وقت آن رسیده باسشد که صراحتاٌ اعلام شود اگر فکری به حال این معضل نشود  آلودگی همچون یک بمب ساعتی عمل می­کند و بالاخره روزی منفجر می­شود و آنگاه تمام سازمانهایی که خود را مدافع این مهم می­دانند باید پاسخگو باشند.

نمی­توان گفت که کدام آلودگی بیشتر است و کدام خطرناکتر؛ اما  بیایید فرض کنیم که مثلاً آلودگی هوا را با رفتن به مناطق غیر آلوده و حتی خیلی ساده­تر با زدن یک ماسک حل کنیم(کلاه بزرگی که شاید خود مردم سر خود گذاشته­اند)، آلودگی آب را چه می کنیم؟

فراموش نکنیم که آب یک منبع محدود دارد و تجدید آن سالهای سال طول می­کشد. در جهان کنونی که تفکر غلط لازمه­ی پیشرفت بیشتر به ازای مصرف بیشتر منابع، روند رو به رشدی دارد، وقتی ما به سادگی شیر آب منزل خود را باز می­کنیم و آب سرد و گوارا می­نوشیم، تصور اینکه این مایه­ی حیات روزی تمام شود سخت است، اما به راستی اینگونه است.

بحران آلودگی آب در ایران بسیار جدی­تر از چیزی است که رسانه­ها بیان می­کنند و بی­گمان این وظیفه­ی دولت است که با این مشکل رو­به­رو شود و آن را حل کند؛ اما دولت ایران چه کرده است؟ این تحقیق با عنایت به این موضوع و ضرورت آن اقدامات دولت رابرای حل بحران آلودگی آب ایران مورد بررسی قرار داده است و با نگاهی اجمالی به فعالیتهای دولت در راستا، بحران آلودگی آب در ایران و سیاستهای دولت برای رفع آلودگی پرداخته است.

 

 

 

بخش اول: درآمدی بر آلودگی آب

1. آلاینده­های آب و تأثیرات آنها بر حیات انسان

از نظر مقدار و حجم، 2/97 درصد از آبهای موجود در سیاره­ی زمین در اقیانوسها و دریاها انباشته شده­است. حجم آبهای شیرین در جهان بسیار كم و فقط 8/2 درصد کل آبهاست. از این میزان نیز، مقدار زیادی به شكل یخ در یخچالهای قطبی و كوهستانی(15/2 درصد) و آبهای زیرزمینی
(62/0 درصد) قرار دارد و تنها 0001/0 درصد از كل حجم آبهای جهان در دسترس انسان است. این میزان نیز با توجه به عوامل بسیاری در معرض آلودگی قرار دارند.

بسیار حائز اهمیت است و لازم است چگونگی آلودگی آب از جنبه­های مختلف مورد بررسی قرار گیرد:

 

الف-  مقایسه آلودگی و پاكیزگی آب:

آلودگی، انحراف از پاكیزگی است. وقتی موضوع آلودگی محیط زیست مطرح می­شود، بیش از آنكه منظورمان انحراف از یك حالت پاكیزه باشد، منظور انحراف از یك حالت معمولی است. این ماده كه به طور وسیعی در همه جا گسترده، حلالی خوب و به­طور طبیعی هرگز به صورت كاملا خالص یافت نمی­شود. حتی در غیرآلوده­ترین نواحی جغرافیایی،آب باران شامل گازهای n2,co2,o2 محلول در آن است و همچنین گرد و غبار یا ذرات معلق در اتمسفر به صورت تعلیق در آب حل می­شوند.
آب چشمه­ها و آبهای طبیعی سطحی معمولاً شامل تركیبات حل شده از فلزاتی نظیر Fe,Cd,Mg,Mn می­باشند.

آب سخت شامل مقدار قابل توجهی از تركیبات فلزات مربوط است. حتی آبهای نوشیدنی هم از نظر شیمیایی خالص نیستند. با وجودی كه ذرات جامد معلق از بین برده شده و باكتریهای مضر نابود شده­اند اما خیلی از مواد در محلول باقی مانده­اند. در واقع آب به صورت كاملاً خالص برای نوشیدن مطبوع نیست بلكه ناخالصی­ها طعم آب را مشخص می­نمایند.

لفظ خالص، به معنی حالتی از آب است كه هیچ ماده­ای با غلظت كافی برای آن كه از مورد استفاده قرار گرفتن آب برای منظورهای طبیعی جلوگیری كند، وجود نداشته باشد.

استفاده طبیعی از آب عبارتند از:

1- زیبایی و تفریحی

2- ذخیره­ی آب مصرفی عمومی مردم

3- محیط زیست آبی جانوران (ماهیها)

4- كشاورزی

5- صنعت

هرماده و جسمی كه مانع استفاده­ی طبیعی از آب شود، به عنوان آلوده كننده­ی آب تلقی می­شود. مسئله­ی آلودگی آب به صور مختلف و پیچیده­ای ایجاد می­شود، زیرا استفاده­ی طبیعی از آب گوناگون است.آبی كه برای بعضی استفاده­های خاص مناسب است نباید آلوده باشد.

 

ب– وسعت آلودگی آب:

انجمن حفاظت محیط زیست ایالات متحده­ی آمریكا برآورد كرده كه تقریباً یك سوم جریان آب جهان به طورمشخص آلوده و اصل حفظ كیفیت آب بر هم زده شده­است. در این برآورد آلودگی
به­عنوان یك زیان مطرح شده كه بر خواص شیمیایی و فیزیكی آب لطمه وارد می­كند.

 

ج– طبقه بندی آلوده كننده­های آب

نشانه­های آلودگی آب حتی با سطحی­ترین توجه مشخص می­شوند. برای مثال نوشیدن آب طعم بد می­دهد؛ توده­های علف های هرز آبی در حجم زیادی از آب رشد می­كنند و آب كنار دریاها، اقیانوسها، رودخانه­ها و دریاچه­ها بوی ناخوشایندی منتشر می­سازند. منشأ این مشكلات باید به منابع و انواع بسیاری از آلوده­كننده­ها نسبت داده شود. آلوده­كننده­های آب به 9 دسته طبقه­بندی شده­اند:
1- زباله های متقاضی اكسیژن

2- عوامل بیماری­زا

3- مواد غذایی گیاهی

4- تركیبات آلی سنتز شده (مصنوعی)

5- نفت

6- مواد شیمیایی معدنی و كانیها

7- رسوبات

8- مواد رادیو اكتیو (پرتوزا)

9- گرما

1- زباله های متقاضی اكسیژن (اكسیژن خواه):

اكسیژن حل شده در هر نوع آبی لازمه­ی زندگی برای اجتماع گیاهی و حیوانی می­باشد و بقاء آنها بستگی به توانایی آب در نگهداری كمترین غلظت معین از این ماده حیاتی دارد.
آب زمانی به عنوان آلوده­شده طبقه­بندی می­شود كه غلظت Do (غلظت اكسیژن محلول) به زیر سطح مورد نیاز برای بقاء زیست طبیعی در آن بیاید.آلوده­كننده­هایی مانند فاضلاب تصفیه نشده­ی شهری، مواد خارج شده از انبارها و فرایند پس مانده­های غذایی می­توانند از این گونه مواد باشند که غلظت اکسیژن را در آب کاهش دهند. سهم حیوانات اهلی در تولید زباله­های متقاضی اكسیژن به اندازه­ی 9/1 بیلیون نفر است.

2- عوامل بیماری زا:

آب دارای پتانسیل حمل موجودات ریز بیماری­زا كه سلامتی و زندگی را به خطر می­اندازند است. میكروبهای بیماری­زا متناوباً در سراسر آب منتقل می­شوند و می­توانند باعث عفونت در ناحیه­ی روده (تیفوئید، اسهال خونی، پاراتیفوئید، وبا) شوند و مسئولیت ایجاد بیماری فلج اطفال و یرقان را بر عهده دارند. از لحاظ تاریخی اولین دلیل برای كنترل آلودگی آبها، جلوگیری از بیماریهایی است كه مولد آنها در آب وجود دارد. عوامل ایجادكننده بیماری را نمی­توان كنترل و سلامت كامل را تأمین كرد. روزانه بیلیون­ها از این موجودات توسط افراد دفع می­شود. این ساكنین مدفوع انسان یك محیط زیست را با این شرایط در آبهای طبیعی پیدا نمی­كنند تا تولید مثل كنند و به سرعت از بین می­روند.
اهم بیماریهایی كه توسط آبهای آلوده به انسان سرایت می كنند شامل:

الف: بیماری انگلی (لیپتوسپیرا ایكترو هموراژه) كه به تب یاویل معروف شده است.

ب: كرمها، تخم كرمهایی مانند اسكاریس، تریكوسفال (كرم شلاقی) و كرم قلابدار ممكن است ازطریق خاك و آب آلوده به آنها وارد بدن انسان شود و ایجاد بیماری نماید.

ج: بیماری وبا

د: بیماریهای ویروسی (آب در انتقال دو نوع ویروس پولیویروس و هپاتیت عفونی نقش موثری ایفا می­كند).

 

 

 

 

 

 

 

3- مواد غذایی گیاهی:

مواد غذایی عامل محدودكننده­ی مهمی در رشد همه­ی گیاهان است. در كنار عوامل دیگر سرعت و فراوانی رشد گیاهان متناسب با مقدار ماده­ی غذایی در دسترس است. مشخص شده كه پانزده تا بیست عنصر برای رشد گیاهان سبز مورد نیاز است. بیش از 70 درصد از تركیبات فسفره در فاضلابها در اثر استفاده از شوینده­های خانگی ایجاد می­شود و باید اقدام كنترل كننده­ای روی این مسئله انجام گیرد.

 

4- تركیبات آلی سنتز شده:

تولید تركیبات آلی شیمیایی بعد از جنگ جهانی دوم در دنیا به میزان قابل توجهی افزایش یافت. تركیبات موجود شامل مواد سوختنی، پلاستیك­ها، نرم كننده­ها، فیبرها، الاستومرها، حلالها، شوینده­ها، رنگها، مواد ضد آفت، افزودنیهای غذایی و داروها می­باشند كه از بین آنها شوینده­ها و مواد آفت­كش از اهمیت ویژه­ای برخوردارند. از آنجایی كه استفاده از این تركیبات شیمیایی به سرعت در حال توسعه است، عوامل مشخص نظیر انتشار، نابودی و میزان خطر باید مورد بررسی قرار گیرد.

 

5- نفت:

در سال 1859 اولین چاه نفت با استخراج موفقیت­آمیز در پنسیلوانیا بهره­برداری شد. در حال حاضر سالانه بیش از چند بیلیون بشكه نفت خام در دنیا مورد بهره­برداری قرار می گیرد. تولید، توزیع و استفاده­ی سالانه از یك چنین مقدار زیادی نفت باعث ایجاد پیامدهای محیطی می­شود.

 

6- مواد شیمیایی معدنی و كانیها:

این گروه از آلوده­كننده­های آب شامل نمكهای معدنی و اسیدهای معدنی و تركیبات فلزی است. حضور این آلوده­كننده­ها در آب سه نتیجه­ی عمومی شامل اسیدیته، شوری و سمی بودن آب را فراهم می­آورد.

خاصیت اسیدی (اسید یته): با اهمیت­ترین منابع برای افزایش دادن اسیدیته شامل زهكشی معادن و باران اسیدی است.

شوری: شوری آب مشاهده­ی غیر معمولی نمی­باشد بلكه حدود 97 درصد از كل آبهای جهان در اقیانوسها و دریاها به صورت آب نمك هستند و 3 درصد باقیمانده آب شیرین نامیده می­شود.

سمیت: خاصیت سمی تعدادی از تركیبات معدنی خصوصاً عناصر سنگین فلزی سالها شناخته شده است. تعدادی از این تركیبات كه خواص مطلوبی دارند، مرتباً تولید می­شوند. احتیاط لازم، ضامن امنیت اشخاصی است كه در امر تولید درگیرند. سمی­ترین این مواد در محیط زیست، شامل مواد حاوی جیوه، سرب، كادمیوم، كروم و نیكل می­باشند. این فلزات در بدن موجودات زنده جمع و به مدت زمان طولانی باقی می­مانند و به عنوان مجموعه­ی سم عمل می­نمایند.

 

7- رسوبات:

رسوبات یكی از انواع آلودگیها كه به طور طبیعی در فرآیندهای فرسایشی به وجود می آیند. رسوبات در اثر این فرآیندها موجب آلودگی گسترده­ی آبهای سطحی می­شوند. تاثیرات زیان آور رسوبات در آب عبارتند از:

الف:كانالهای چشمه­ها، بنادر و مخازن پر می­شوند. كانالها سرریز شده و عمق آنها تغییر می كند و عمر مفید مخازن آب كم می­شود.

ب: جانوران آبزی رانابود می­كند. رسوبات ته نشین شده تعداد ماهیها و جانوران صدف­دار را كاهش می­دهد و زیستگاه­های آنها را می­پوشاند.

ج: نفوذ نور به درون آب را كاهش می­دهد.كاهش نفوذ نور خورشید به داخل آب موجب كاهش فرآیند فتوسنتز توسط گیاهان می­شود.

د: آب را تیره می­كند. این موجب افزایش هزینه­ی لازم برای تصفیه­ی آب می­شود.

 

8- مواد رادیو اكتیو ( پرتوزا)

بعضی از عناصر دارای هسته بسیار ناپایدارند كه خود به خود به اجزاء كوچكتر تجزیه می­شوند و انرژی تابشی زیادی تولید می­كنند.

تشعشع این فرایندهای تجزیه­ای، مواد رادیواكتیو بسیار خطرناك و حتی مرگ­آور است.
خطرناكترین هسته­های رادیواكتیو، هسته­های رادیواكتیو با نیمه عمر متوسط هستند. عناصر رادیو اكتیو (پرتوزا) در هنگام تجزیه­ی هسته­های خود، اشعه­های آلفا، بتا پخش پوزیترون نوترون و اشعه گاما ساطع می­نمایند.

 

9- گرما

گرما معمولا از نظر بیشتر مردم، یك آلوده كننده و حداقل به عنوان یك عامل فاسد كننده­ی شیمیایی نیست،گرچه افزایش دمای آب بدن سبب تأیرات زیانباری به بزرگی بسیاری آلوده كننده­ای شیمیایی می­ود. رعت هر واكنش شیمیایی، شامل تنفس آبزیان و اكسایش تقریبا با افزایش دما به ازاء هر 10درجه­ی سانتیگراد دو برابر می­شود. در آبهای آلوده شده­ی حرارتی، ماهیها به علت افزایش سرعت تنفس به اكسیژن بیشتری نیاز دارند. تهدید بیشتر به زندگی آبزیان از طریق كلرینه كردن آبهای سرد برای استفاده می­باشد. این كار برای جلوگیری از رشد باكتریها انجام می­شود. كلر به روی موجودات زنده­ی محیط تاثیر می­گذارد. كلر، موجودات زنده­ی میكروسكوپی را كه بعضی از زنجیره­های غذایی اهمیت دارند از بین می­برد.

 

2. آلودگی آب، فراتر از یك مسئله‌ی ساده

آبی كه دارای عوامل بیماری­زای عفونی یا انگلی، مواد شیمیایی سمی، ضایعات و فاضلاب خانگی و صنعتی باشد را آب آلوده گویند. آلودگی آب از فعالیتهای انسانی، نشأت می­گیرد.

الف) گندآب كه عوامل زنده­ی بیماری­زا و مواد آلی تجزیه­پذیر را در بردارد.

ب) مواد زائد تجاری و صنعتی در بردارنده­ی عوامل سمی از نمكهای فلزی یا مواد شیمیایی پیچیده­ی مصنوعی.

ج) آلاینده­های كشاورزی نظیر كودها و آفت­كشها.

د) آلاینده­های فیزیكی مانند گرما (آلودگی حرارتی) و مواد پرتوزا.

آلودگی را می­توان به عنوان یك تغییر نامطلوب در خواص فیزیكی، شیمیایی و بیولوژیكی آب تعریف كرد كه باعث به خطر انداختن سلامت، بقاء و فعالیتهای انسان یا سایر موجودات زنده می­شود. آلودگی از نظر پایداری نیز قابل بررسی و مطالعه است؛ لذا از این دیدگاه دو نوع آلودگی وجود دارد. آلودگی قابل انحطاط و آلودگی غیرقابل انحطاط.

آلوده كننده­ی قابل انحطاط را می­توان تجزیه كرد، ازبین برد و یا برای برخی فعالیتها مصرف نمود. از این طریق حد قابل پذیرش آلودگی را می­توان طی مراحل طبیعی یا با روشهای مهندسی (سیستمهای تصفیه) نقصان داد. البته در صورتی كه سیستم تحت تأثیر شوك ناشی از آلاینده، شكست نخورده باشد، یا به عبارتی آلودگی لبریز نگردد. این دسته خود به دو گروه تقسیم می شوند: قابل انحطاط تند و كند؛ آلوده­كننده­های قابل انحطاط تند، نظیر فاضلاب انسانی و زائدات حیوانی و كشاورزی، معمولاً خیلی سریع قابل تجزیه­اند.

آلوده­كننده­های قابل انحطاط كند مانند د.د.ت و بعضی از مواد رادیواكتیو به كندی تجزیه می­شوند؛
به هرحال اجزای آنها یا كاملاً تجزیه شده ویا به حد غیرقابل ضرر كاهش می­یابند. آلوده­كننده­های غیرقابل انحطاط از راههای طبیعی تجزیه نمی­شوند. نمونه­ی چنین آلوده­كننده­هایی عبارتند از جیوه، سرب، تركیبات آلی هالوژنه­ها، دیوكسین­ها و بعضی از پلاستیك­ها.

میكروارگانیسم­هایی­كه از طریق آب آلوده به انسان منتقل می­شوند، دارای اهمیت چشمگیر بهداشتی هستند. برخی از این میكروارگانیسم­های فرصت­طلب در افراد با نقص ایمنی نظیركودكان، سالمندان و یا بیماران  HIV  مثبت ممكن است ایجاد ناراحتی كند. در صورتی­كه ارگانیسم­های فرصت طلب، با تراكم زیادی در آب باشند موجب عفونتهای مختلفی در پوست، مخاط، چشم، گوش، بینی و گلوی افراد حساس یا با مقاومت پایین می­شوند.

منابع­آب، اغلب در بردارنده­ی ناخالصیهای شیمیایی هستند. این ناخالصیها ممكن است ناشی از آلودگی هوا، آلودگی خاك یا موادآلاینده­ی ناشی از فعالیتهای انسانی كه به صورت فضولات جامد و مایع به محیط تخلیه می­شوند باشد.آلاینده­های شیمیایی با اشكال متفاوت كه از زباله­های صنعتی و فضولات جامد و مایع شهری حاصل می­شوند منابع آب را بیش­از پیش تهدید می­کنند. این آلاینده­ها عبارتند از: حلال­های شوینده، سیانید، فلزات سنگین، اسیدهای آلی و معدنی، مواد ازته، مواد سفید كننده، رنگها، رنگدانه­ها، سولفیدها، آمونیاك، مواد سمی و انواع گوناگون تركیبات آلی كشنده­ی موجودات زنده.

آلاینده­های شیمیایی نه تنها می­توانند به­طور مستقیم به سلامت انسان آسیب برسانند، بلكه از راه تجمع در آبزیان به­طور غیرمستقیم هم می­توانند بر انسان اثر كنند، نظیر ماهی كه برای تغذیه انسان مورد استفاده قرار می­گیرد.آلاینده­های شیمیایی موجود درآب ممكن است ایجاد آسیبهای سمی حاد یا مزمن درانسان نمایند. به هرحال برخی از آلاینده­ها حتی در دز پایین ممكن است سلامت انسان را تحت تأثیر قرار دهند، یا اینكه مواجهه­ی درازمدت انسان با برخی آلاینده­ها سبب ضایعات پاتولوژیكی در انسان شود. مطالعات رابطه­ی برخی ازبیماریها با كیفیت شیمیایی آب آشامیدنی یا غذاهای دریایی را نشان می­دهد. در بیماریهای ناشی از آلاینده­های شیمیایی می­توان به مسائل مربوط به بهداشت دندانها، سختی آب و بیماریهای قلب و عروق و مسمومیت حاد یا مزمن ناشی از تركیباتی نظیر سموم دفع آفات، تركیبات فنلی، هیدروكربورهای حلقوی، تری هالومتان­ها و فلزات سنگین استناد نمود.

سختی آب مربوط به املاح خاصی است كه در آب وجود دارد. این املاح شامل كاتیون­های كلسیم، منیزیم، استرانسیم، آهن، آلومینوم، منگنز و مس هستندكه با آنیون­های بیكربنات، كربنات كلرور، سولفات، سیلیكات و نیترات به صورت محلول در آب وجود دارند. سختی آب را می­توان به صورت «خراب شدن صابون درآب» تعریف كرد. اگر مقدار زیادی آب لازم شود تا صابون كف كند مصرف كننده­ی آب، آن را سخت به­شمار می­آورد. اغلب سختی آب ناشی از چهار جزء می­باشد: بی­كربنات كلسیم، بی­كربنات منیزیم، سولفات كلسیم و سولفات منیزیم. وجود هر یك ازاین تركیبها موجب سختی آب می­شود، اگر چه تركیبات دیگر هم هستند، اما كمتر موجب سختی آب می­شوند. سختی آب به صورت سختی دائم و سختی موقت نامگذاری می­شود. مجموع سختی موقت و سختی دائم را سختی كل می­نامند. با رویكردی دیگر، سختی را به سختی مربوط به كربنات­ها و سختی غیركربناتی تقسیم بندی نموده اند. سختی كربناتی موقتی و سختی غیركربناتی، دائمی است. سختی موقت در اثرجوشاندن آب ته نشین می­ود و جرم داخل ظروف را تشكیل می­هد. این پدیده­ی به املاح كربنات كلسیم و منیزیم مربوط می­شود. جوشاندن آب به مدت چند دقیقه موجب تجزیه­شدن بی­كربنات كلسیم و منیزیم و خارج شدن CO2 و رسوب كربنات­های كلسیم و سدیم می گردد. اماسختی مربوط به سولفات­ها، نیترات­های كلسیم و منیزیم دراثر حرارت رسوب نمی­دهند.

معیار آب آشامیدنی از نظر سختی این است كه آب آشامیدنی باید دارای سختی متوسط باشد. اگر سختی آب بیش از 3 میلی اكی والان درلیتر باشد، پیشنهاد می­شود سبك گردد. سختی آب بیشتر از نظر اقتصادی اهمیت دارد، اگرچه طبق مطالعات انجام شده امكان رویداد بیماریهای قلب و عروق در استفاده كنندگان از آب سبك بیشتر است.

ویژگی­های فیزیكی آب نظیر بو، مزه، كدورت، درجه­ی حرارت و رنگ آب می­تواند آب را برای مصرف كننده نامطلوب سازد.

اساسی­ترین مسأله درمورد آب تصفیه شده عدم داشتن بو و طعم است. بوی آب قاعدتاً ارتباط نزدیكی با طعم آن دارد. عوامل مختلفی در ایجاد طعم و بوی آب مؤثر است. ازجمله­ی این عوامل جلبكها، تجزیه­ی گیاهان آبزی، محصولات حاصل از كلرینه نمودن آب نظیركلروفنل­ها و آبهای راكدی است كه در انتهای سیستم توزیع ساكن می­مانند.

كدورت آب پدیده­ای است كه میزان زلال بودن یاشفافیت آن را مشخص می­كند و یكی از معیارهای تعیین كیفیت ظاهری آب است. كدورت معمولاً به علت وجود مواد معلق در آب ایجاد می­شود.

آب خالص معمولا بی­رنگ است. رنگ آب آلوده نشده می­تواند ناشی از مواد درحال گندیدگی زمین یا نمكهای فلزی موجود در طبیعت (آهن و منگنز) باشد. آلاینده­های صنعتی نیز می­توانند
به­وجودآورنده­ی طیف وسیعی از رنگها در آبهای پذیرنده باشند.

از آنجایی كه گوارایی آب مربوط به میزان اكسیژن محلول درآن می باشد، هرقدر دمای آب بالاتر باشد میزان حلالیت اكسیژن محلول در آن كمتر خواهد بود؛ لذا آب به اصطلاح گرم با دمای 20 درجه بالاتر، اكسیژن كمتری در بر دارد و مورد رضایت مصرف كننده نیست، در حالی كه آب با دمای بین 5 تا 15 درجه­ی سانتیگراد اكسیژن محلول بیشتری در خود دارد كه گوارا و مطلوب است؛ البته دمای پایین تر از 5 درجه نیز برای نوشیدن مطلوب نیست.

غلظت یون هیدروژن در آب با معیار PH سنجیده می­شود. این ویژگی یكی از مهمترین خواص
فیزیك و شیمیایی آب محسوب می­شود، زیرا گزینه­ی بهینه درمورد بهسازی آب به PH آن بستگی دارد. در آب نزدیك خلوص، غلظت یونهای + H و -OH خیلی كم و تقریباً نزدیك به هم هستند؛ چنین آبی را خنثی گویند كه PH  آن در 25 درجه­ی سانتی گراد حدود 7 است. در شرایطی كه غلظت یون هیدروژن بیش ازیون هیدروكسیل باشد، PH كمتر از 7 و آب اسیدی است در صورتی كه غلظت یون هیدروكسیل بیش از یون هیدروژن باشد PH بیشتر از 7 و آب قلیایی است.

كیفیت آبهای مورد نیاز برای مصارف خاص به ندرت با ویژگیهای طبیعی آنها مطابقت دارد. آب آشامیدنی با ویژگی ذكر شده كه بایستی سالم وتمیز باشدبه طور طبیعی به مقدار كافی در دسترس نمی­باشد. اكثر منابع آب از نظر كیفیت شیمیایی و بیولوژیكی برای شرب مناسب نیستند و قبل از مصرف احتیاج به یك سری عملیات دارند. چنین عملیاتی كه به منظور متناسب­سازی آب برای مصرف خاصش صورت می­گیرد تصیفه نامیده می­شود. تصفیه یا پالایش آب از نظر پزشكی وبهداشت اهمیت زیادی دارد. ازبین منابع آب، آبهای سطحی ناخالصیهای بیشتری در بر دارند تا آبهای زیرزمینی؛ پس این قبیل منابع احتیاج به بهسازی جدی دارند، لیكن آبهای زیرزمینی از نظر كیفیت میكروب شناختی برای حفظ سلامت، حداقل باید ضدعفونی شوند و شاید برخی از آنها به خاطر داشتن پاره­ای عناصرشیمیایی نظیر آهن و منگنز احتیاج به تصفیه­ی بیشتری داشته باشند.

بهسازی آب ممكن است به چند روش فیزیكی، شیمیایی، بیولوژیكی یا گاهی تركیبی از این روشها انجام شود. در مجموع با در نظر گرفتن میزان مصرف و شرایط موجود، اغلب تصفیه­ی آب از رههای زیر انجام می­شود:

الف) جوشاندن در سطح خانوار و گروههای محدود جمعیتی: در این روش جوشاندن حدود 5 دقیقه­ی آب علاوه بر ازبین بردن زیستواركهای بیماری­زا، سختی آب نیز تا حدودی كاهش می­دهد .

ب) انبار كردن آب:  برای اجتماعات كوچك و بزرگ قابل اجرا است. آب درمنبع اصلی در مخازن طبیعی یا مصنوعی برای مدتی نگهداری می­شود و جلوگیری ازآلودگی بعدی بایستی مورد توجه باشد. انبار كردن آب به مقدار قابل ملاحظه­ای ناخالصیهای معلق آب را كاهش می­دهد. این فرایند متابعت ازروند طبیعی حذف آلودگیها است. ذخیره نمودن آب برای مدتی، از چنددیدگاه مورد تامل است:

1) از نظر فیزیكی، كاهش مواد معلق از طریق ته نشینی كه مواد معلق موجود درآب در اثر قوه ثقل
ته­نشین می­شوند؛ تجربه نشان می­دهد در 24 ساعت اولیه حدود 90% ناخالصیهای معلق ته­نشین
می­شوند. در نتیجه فرایند تصفیه درمراحل بعدی آسانتر می­شود.

2) از نظر شیمیایی، در مدت ذخیره سازی آب ممكن است برخی تغییرات شیمیایی وبیوشیمیایی
روی­دهد. بیكربنات­ها تجزیه شده و تولید انیدریك كربنیك نمایند، گازهای سمی نظیر آمونیاك، هیدروژن، سولفوره و انیدرید كربنیك از آب خارج می­شوند. مواد آلی موجود در آب خام در اثر فعالیتهای میكروبی به كمك اكسیژن محلول در آب تجزیه و تثبیت می­شوند و در نتیجه، مواد آلی فساد پذیر، به مواد معدنی تبدیل می­گردند.

3) از نظر زیست­شناختی، موجودات زنده­ی بیماری­زای موجود در آب خام در اثر عوامل مختلف رو به كاهش گذاشته و شمار قابل توجهی از آنها نابود می­شوند. تجربه نشان می­دهد با انبار كردن آب رودخانه در مدت 7ـ5 روز اول تا 90% میكروبها كاهش می­یابند و این یكی از مزایای ذخیره كردن آب است. مدت نگهداری بهینه­ی آب 14ـ10 روز است­، لیكن از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نیست؛ ضمناً احتمال رشد جلبكها و تغییر كیفیت فیزیكی آب وجود دارد.

ج) پالایش آب : معمولاً در سطح وسیعتر از مصرف خانوار، یعنی اجتماعات كوچك و بزرگ درصورتی كه منابع آب سطحی باشد پس از انبار كردن پالایش می­شود. پالایش آب دومین مرحله­ی بهسازی آب و در واقع مهمترین مرحله­ی آن است، زیرا اكثر قریب به اتفاق میكروب­ها (99%ـ98%) در مرحله پالایش از بین می­روند و دیگر ناخالصیها معلق و احیاناً بینابین از آب گرفته می­شود.

روشهای ساده­ی بهسازی آب در جامعه، ابتدایی­ترین وبهترین راه برای جلوگیری از آلودگی آب است. در این راستا می­توان روشهای ساده­ای پیشنهاد کرد:

–    در مناطقی كه امكان آلودگی به انگلهایی نظیر كرم پیوك یا تخم انگلها وجود دارد آب، صاف شود و یا حداقل، مصرف­كنندگان نسبت به صاف كردن آن اقدام نمایند.

–        آب آشامیدنی بایستی به­وسیله­ی مجاری یا ظروفی برداشت یا جمع آوری گردد كه آلودگی پیدا نكند.

–        در صورت استفاده از مخازن برای جمع آوری و برداشت آب، این مخازن حتماً سربسته باشد.

–        آب ذخیره شده را بایستی در ظروف درب­داری كه مرتب تمیز می­شود ذخیره نمود.

–        آب شرب، حتی الامكان از دیگر آبهای مصرفی جداگانه ذخیره و نگهداری شود.

–    هنگام برداشت آب از ظروف ذخیره بایستی توجه داشت توسط ظروف برداشت نظیر لیوان، دست یا عوامل خارجی آلودگی پیدا نكند.

–    ضمن اینكه آب مورد استفاده به مقدار كافی تهیه شود مقادیر متناسبی بایستی برای شرب یا دیگر مصارف برداشت نمود. تقریبا مقدار 40-30 لیتر برای مصارف فردی و خانگی روزانه نیاز می­باشد.

–        تهیه­ی یك برنامه­ی عملی برای آموزش بهداشت آب مستلزم پاسخ به سئوالات زیر است:

·        چگونه بایستی مشاركت جامعه، ارتقاء داده شود؟

·        چه كسی بایستی آموزش بهداشت آب را رهبری نماید؟

·        محتوای آموزش برای آب آشامیدنی سالم چه باشد؟

·        چه كسی بایستی آموزش بهداشت آب را انجام دهد؟

·        چه روشهای آموزشی بایستی به كار برده شود؟

·        چه اقدامات حمایتی بایستی توسط سازمانهای مراقبتی انجام شود؟

3. آلاینده­های صنعتی آب

صنایع نساجی: حدود 80% از پساب صنایع نساجی، ناشی از واحدهای چاپ و رنگرزی پارچه است. برای مقابله با این آلودگی، تصفیه­ی آبهای آلوده، حداكثر بازیافت ممكن و استفاده مجدد آب در فرآیندهای تولید ضروری است.

صنایع كاغذ سازی: عمده­ترین آلودگی این صنعت ناشی از مصرف سود سوزآور است. تصفیه­ی آبهای آلوده و بازیافت سود سوزآور و استفاده­ی مجدد آن سبب كاهش آلودگی می­شود.

صنایع شیمیایی : تفاله­ها و پسمانده­های روغنی، آبهای آلوده به جا مانده از فرآینده های تبدیلی و سود سوز آور مصرفی عمده ترین موارد آلودگی هستند. تصفیه، بازیافت و استفاده مجدد از آب از آلودگی می­كاهد.

صنایع پتروشیمی: یكی از واحدهای پرمصرف انرژی صنایع پتروشیمی می­باشد كه آب بسیار زیادی هم در آن به­منظور خنك كردن و استفاده از فرآیندهای تبدیلی مصرف می­شود.

صنایع فلزی آهنی و غیرآهنی: آلودگی آب مصرفی برای تولید كك از موارد عمده محسوب می‌شود، كه برای مقابله با آن لازم است آب آلوده، به صورت شیمیایی یا بیولوژیكی تصفیه شود. فاضلاب آسیابها هم آلودگی بسیار تولید می­كند. در این مورد نیز روغن­زدایی و تصفیه­ی در فیلترها از آلودگی آب می­كاهد.

صنایع ساختمانی: شامل سیمان، سرامیك، آجر سفالی، كاشی، آهك و شیشه است. آلودگی آب در فرآیندهای تبدیلی و شستشو وجود دارد كه با تصفیه آب مقدار آلودگی كم می­شود.

 

4. تاثیر فعالیت‌های‌ كشاورزی‌ بر كیفیت‌ آبهای‌ سطحی‌ و زیرزمینی‌

‌ امروزه‌ به‌ علت‌ محدود بودن‌ منابع‌ آب‌ شیرین‌، حفظ و نگهداری‌ این‌ منابع‌، امری‌ اجتناب‌ ناپذیر است‌. افزایش‌ جمعیت‌ نیاز به‌ آب‌ و محصولات‌ كشاورزی‌ را تشدید نموده‌ و در نتیجه‌ به‌ منظور افزایش‌ تولید مواد غذایی‌ فعالیتهای‌ كشاورزی‌ نیز به‌ همان‌ اندازه‌ گسترش‌ یافته‌ است‌. همچنین‌ ضرورت‌ تولیدمحصولات‌ بیشتر، عوارض‌ جانبی‌ را به‌ محیط زیست‌ و منابع‌ طبیعی‌ وارد نموده‌ است‌. فعالیتهای‌ كشاورزی‌ آلوده­كننده‌هایی‌ را كه‌ تأثیرات‌ منفی‌ بسیار زیادی‌ بر منابع‌ آبهای‌ سطحی‌ و زیرزمینی‌ ایجاد می‌كنند در محیط زیست‌ رها می‌سازند. آلوده‌ كننده‌های‌ منابع‌ آب‌ ممكن‌ است‌ توسط جریان‌ آبهای‌ سطحی‌ یا آبهای‌ زیرزمینی‌ در فازهای‌ مختلف‌ سیكل‌ هیدرولوژی‌ باعث‌ آلودگی‌ منابع‌ آب‌ گردند. نابود شدن‌ منابع‌ آب‌ ممكن‌ است‌ باعث‌ ازبین‌ رفتن‌ و محدود شدن‌ آبهای‌ آشامیدنی‌، آب‌ شرب‌ دامها، آبیاری‌، ماهیگیری‌، حیات‌ آبزیان‌ و فعالیتهای‌ تفریحی‌ شود.

در گذشته‌ به‌ آلودگیهایی‌ كه‌ در اثر فعالیتهای‌ كشاورزی‌ حاصل‌ می‌شد توجه‌ كمتری‌ می‌گردید و بیشترین‌ توجه‌ به‌ آلودگیهای‌صنعتی‌ و شهری‌ معطوف‌ می‌شد. اما با گسترش‌ فعالیتهای‌ كشاورزی‌ و با توجه‌ به‌ اینكه‌ بزرگترین‌ بخش‌ مصرف‌ آب‌ در كشاورزی‌ قرار دارد، توجه‌ به‌ این‌ بخش‌ امری‌ اجتناب‌ ناپذیر به‌ نظر می‌رسد. مهمترین‌آلوده‌كننده‌هایی‌ كه‌ در اثر فعالیتهای‌ كشاورزی‌ بر منابع‌ آبهای‌ سطحی‌ و زیرزمینی‌ اثر نامطلوب‌ خواهند گذاشت‌ را می‌توان‌ به‌ قرار زیر تقسیم‌بندی‌ نمود.

  1. رسوبات
  2. مواد مغذی‌ خاك‌(نیتروژن‌ و فسفر) حاصل‌ از كودهای‌ مغذی‌ و فضولات‌ حیوانی‌
  3.  آفت‌ كش‌ها (علف‌كش­ها، حشره‌كش­ها و قارچ‌كش‌ها
  4. نمك‌ها و عناصر كمیاب‌ حاصل‌ از آبیاری‌
  5.  فضولات‌ و لاشه‌های‌ حیوانی

فهرست مطالب

 

مقدمه. 3

بخش اول: درآمدی بر آلودگی آب.. 5

1. آلاینده­های آب و تأثیرات آنها بر حیات انسان. 5

2. آلودگی آب، فراتر از یك مسئله‌ی ساده 10

3. آلاینده­های صنعتی آب.. 16

4. تاثیر فعالیتهای‌ كشاورزی‌ بر كیفیت‌ آبهای‌ سطحی‌ و زیرزمینی‌.. 16

بخش دوم:  دامنه‌ها و پیامدهای بحران.. 23

1.تهران، شهر بی دفاع. 23

2.كارون، یادگار ایرانی.. 43

3.آلودگی نفتی روستای اسماعیل‌آباد شهر ری، یك قدم تا پایتخت.. 57

4. زاینده‌رود، رود مرده 64

5. خزر زیبا، میان مرگ و زندگی.. 66

6.مشهد: آیا آب آلوده است؟. 78

7. سد قشلاق، زیبای آلوده 87

8. رودخانه‌ها، شریانهای حیات.. 90

9. تمام ایران، سرای من است. 105

بخش سوم: قانونهای بسیار، ضمانت اجرایی اندك124

1. آیین نامه­ی جلوگیری از آلودگی آب (مصوب18/2/1373) 124

2.آیین‌نامه‌ی بهداشت محیط، مصوب هیأت دولت.. 129

3. متن كامل كنوانسیون حفاظت از محیط زیست دریای خزر. 133

4. قطعنامه­ی هفدهمین كنگره­ی بین المللی آبیاری و زهكشی اسپانیا – گرانادا 148

5. آیین‌نامه­ی اجرایی ماده 134 قانون برنامه سوم توسعه. 149

بخش چهارم: چه كرده‌ایم؟چه بایدكرد؟. 152

1. تشكیل كمیته­ی كشوری حفاظت از رودخانه­ها، میراث طبیعی بی­جان را نجات  می­دهد. 152

2. بررسی تخلف سازمانهای مسئول حفاظت از رودخانه­ها در مجلس… 154

3. حفاظت از رودخانه­های كشور متولی مشخصی ندارد. 155

4. طرح مجلس برای جلوگیری از آلودگی.. 157

5. نشست مشترك مدیران آب منطقه­ای مازندران و گلستان با قضات به منظور بررسی راهكارهای حفاظت از انفال عمومی   158

6. ایران عضو دائم منابع زیست محیطی خزر شد. 158

7. ‌آموزش خانه به خانه‌‌ی  مقابله با آلودگی آب، طرح اداره­ی كل حفاظت محیط زیست استان اصفهان. 159

8. دفتر بررسی آلودگی آب و خاك، گامی به جلو. 162

9. الگوی ارزیابی زیست محیطی كارخانجات فولاد تدوین شد. 163

10. پالایشگاه تهران بیش از 200 میلیارد ریال جریمه شد. 165

11. اجرای پروژه­ی جمع آوری فاضلاب روستاههای اطراف شهر تهران. 166

12. عملیات اجرایی شش واحد تصفیه خانه­ی فاضلاب تهران آغاز می­شود. 166

نتیجه­گیری.. 168

فهرست منابع و مأخذ.. 169

قیمت محصول : 15000 تومان

دانلود

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *